Kalp ve damar hastalıkları, ülkemizde ve dünyada en sık görülen, aynı zamanda engellilik ve ölüme en fazla yol açan nedenler arasında yer almaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre her yıl yaklaşık 20 milyon kişi kalp ve damar hastalıkları nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2024 yılına ait verilerine göre de ülkemizdeki tüm ölümlerin yaklaşık %28’i yani her dört ölümden biri kalp ve damar hastalıklarından kaynaklanmaktadır.
Kalp ve damar hastalıklarının sebepleri arasında başlıca stres, sağlıksız yaşam tarzı (fiziksel hareketsizlik, sigara kullanımı, sağlıksız beslenme), yüksek kolesterol, hipertansiyon (yüksek kan basıncı), sigara kullanımı, obezite (şişmanlık) ve genetik yatkınlığın birleşimiyle damar duvarlarında plak birikmesi (ateroskleroz) gibi durumlar ve nüfusun yaşlanması, artan kentleşme sonucu ortaya çıkan hava kirliliği gibi faktörler yer almaktadır.
Kalp ve damar hastalıkları önlenebilir…
Kalp ve damar hastalıklarının büyük bir kısmı, nedenlere yönelik yapılacak müdahalelerle önlenebilir ya da kontrol altına alınabilir. Tütün kullanımı, sağlıksız beslenme, fiziksel hareketsizlik, aşırı kilo, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol gibi değiştirilebilir nitelikteki risk faktörleri gibi risk faktörlerinin kontrol altına alınması ile kalp krizi ve inme gibi ciddi sağlık sorunlarının neredeyse %80’inin önüne geçilebilmektedir. Bu süreçlerde Bakanlığımız tarafından her ilimizde teşekkül ettirilen ve sayıları 345’i bulan sağlıklı hayat merkezleri, sigara bırakma poliklinikleri, diyetisyen, fizyoterapist, psikolog ve sosyal çalışmacılarla verdikleri danışmanlık hizmetleriyle risk faktörleri ile mücadele sürecine önemli katkılar sağlamaktadır. İlimizde de 5 sağlıklı hayat merkezi, 14 sigara bırakma polikliniği aktif hizmet vermektedir.
Erken tanı ve düzenli takip çok önemlidir…
Kalp ve damar hastalıklarına erken tanı koymak, uygun tedavi ve düzenli takiplerle hastalığın ilerlemesini ve komplikasyon gelişmesini önlemek, oluşabilecek engellilikleri ve erken ölümleri azaltmak bakımından büyük önem taşımaktadır. Aile hekimliği birimlerimiz, kalp ve damar hastalıklarının erken tespiti ve yönetiminde kritik rol oynamaktadır.Bakanlığımız, Hastalık Yönetimi Platformu (HYP) adını verdiği bir uygulama geliştirerek, aile hekimlerimizin, kronik hastalıkların erken teşhisi, etkili tedavisi ve izlem süreçlerini kanıta dayalı klinik uygulama yönergeleri doğrultusunda yürütebilmelerine önemli bir destek sağlamıştır.
HYP kapsamında aile hekimlerimiz, kendilerine kayıtlı olan vatandaşlarımızın kalp ve damar hastalıklarına yönelik risk düzeylerini, uluslararası geçerliliği olan ölçekler kullanarak belirleyebilmekte; risk değerlendirmesi sonucuna uygun yaşam tarzı değişiklikleri konusunda danışmanlık önerilerinde bulunabilmekte; risk belirlenen hastaların uygun tedavilerini düzenlemekte ve gerekli hallerde bu kişileri, randevularını da alarak bir üst basamağa ya da sağlıklı hayat merkezlerine yönlendirebilmektedir.
Aile hekimlerimizin, 2025 yılında yapmış oldukları kardiyovasküler risk taramaları neticesinde 735 binden fazla vatandaşımızda kalp damar hastalığı riski belirlemeleri ve bu kişileri düzenli takibe almaları, HYP uygulamasının kronik hastalıkları yönetmekte ne kadar etkili kullanıldığını ortaya koymaktadır. Tabii ki uygulamanın başarısı, vatandaşlarımızın aile hekimlerinin yapmış olduğu çağrılara uyarak kalp ve damar hastalıkları risk değerlendirmesini zamanında ve düzenli bir şekilde yaptırmalarıyla daha da artacaktır.
Kalp Sağlığı Haftası vesilesiyle tüm vatandaşlarımıza aşağıdaki temel önerileri hatırlatıyor, kayıtlı oldukları aile hekimliği birimlerine başvurarak düzenli sağlık kontrollerini yaptırmaya, ailelerini ve çevrelerini bu konuda bilinçlendirmeye davet ediyoruz:
· Tütün kullanmayın, kullanıyorsanız bırakın: Sigara ve diğer tütün ürünleri kalp hastalıklarının en önemli nedenlerindendir. Tütün ürünlerini hiç kullanmamak çok kıymetlidir. Bununla birlikte herhangi bir tütün ürününü kullanıyorsanız, bırakmak kalp sağlığınız için atabileceğiniz en önemli adımdır.
· Sağlıklı beslenin: Sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller ve sağlıklı yağları içeren dengeli bir beslenme planı tercih edin. Tuz ve şeker tüketimini azaltın.
· Fiziksel olarak aktif olun: Haftada beş gün en az 30 dakika orta düzeyde fiziksel aktivite (tempolu yürüyüş, bisiklet sürme gibi) yapmaya özen gösterin. Günlük yaşamda hareketliliğinizi artırın.
· Sağlıklı kilonuzu koruyun: Fazla kilo kalp hastalıkları riskini artırır. Uygun kiloda kalmaya özen gösterin.
· Kan basıncınızı düzenli ölçtürün: Hipertansiyon genellikle belirti vermeden ilerler. Düzenli kontrol hayat kurtarır.
· Kan şekeri ve kolesterolünüzü takip edin: Diyabet ve yüksek kolesterol kalp hastalıkları için önemli risk faktörleridir.
· Stresi yönetin ve yeterli uyuyun: Ruhsal sağlık da kalp sağlığının ayrılmaz bir parçasıdır.
Unutmayalım;
- Kalp sağlığı korunabilir.
- Kalp hastalıkları büyük ölçüde önlenebilir.
- Sağlığınız ellerinizde…